Co dzieje się z książkami, które przetrwały zawieruchę historyczną, ale straciły swój dom? Jak zaginione księgozbiory wracają do pamięci współczesnych?

Projekt mobilnej wystawy zamiejscowej to kontynuacja i rozwinięcie naszych ubiegłorocznych działań wokół niezwykłych zbiorów Biblioteki lubelskiej Jesziwy. Wychodzimy poza mury lubelskiej siedziby, aby ruszyć w drogę po miastach regionu, w których kiedyś tętniło życie żydowskie i prężnie działały żydowskie drukarnie.

O co chodzi w projekcie i jaki ma cel?

Głównym zadaniem projektu jest przywrócenie pamięci o bogatym dziedzictwie kulturowym związanym z żydowskim drukiem, prasą i książkami na Lubelszczyźnie.

• Ocalić od zapomnienia: Przypominamy historię legendarnego księgozbioru Jeszywas Chachmej Lublin. Pokazujemy konkretne egzemplarze książek z pieczątkami tej uczelni, które w niezwykłych okolicznościach po latach wracają do Lublina, i opowiadamy ich fascynujące drogi.
• Lokalny wymiar historii: Do istniejącej ekspozycji przygotowujemy specjalne, dedykowane plansze regionalne. Każda z odwiedzanych miejscowości otrzyma osobną opowieść o swoim lokalnym dziedzictwie druku oraz sylwetkach ludzi, którzy tworzyli tamtejszą kulturę książki.
• Edukacja młodych pokoleń: W każdym mieście gospodarzem wystawy staje się lokalna instytucja kultury (biblioteka lub dom kultury), w której ekspozycja gości przez miesiąc. Kluczowym elementem są spotkania otwierające z udziałem grup szkolnych. Zależy nam na tym, by poprzez bezpośredni kontakt z historią uczyć młodzież wrażliwości kulturowej, otwartości na różnorodność i ciekawości wobec dziedzictwa własnej małej ojczyzny.

Nowość w tej edycji: Wykłady z cyklu „Wielka sztuka w małych miasteczkach”

Tegoroczną odsłonę projektu wzbogaciliśmy o wyjątkowy komponent edukacyjny i artystyczny. Podczas spotkań inaugurujących wystawę odbywają się prelekcje z cyklu „Wielka sztuka w małych miasteczkach”, prowadzone przez historyczkę sztuki Lidię Wociór-Abutbul. Wykłady, przybliżające bogactwo architektoniczne i artystyczne dziedzictwo poszczególnych miejscowości (rozpoczynając od prelekcji poświęconej Zamościowi), pozwalają spojrzeć na lokalną historię przez pryzmat unikalnych dzieł sztuki i zabytków kultury żydowskiej. Cykl ten realizowany jest dzięki dofinansowaniu z grantów dla absolwentów Paideia – The European Institute for Jewish Studies in Sweden.

Dlaczego to działa? (Efekt żywej historii)

Jak pokazały nasze wcześniejsze doświadczenia z wystawami w mniejszych miejscowościach, opowieść o starych książkach to coś więcej niż lekcja historii – to iskra, która porusza lokalną społeczność.

Podczas spotkań wernisażowych mieszkańcy często przynoszą do instytucji własne, przechowywane w domach woluminy i pamiątki. W ten sposób wystawa staje się żywym punktem spotkań, gdzie odkrywamy na nowo nieznane dotąd karty lokalnych historii, rodzinne opowieści i zapomniane relacje.

Projekt dofinansowano z budżetu Województwa Lubelskiego w ramach programu Kultura 2026 Województwa Lubelskiego.